منتقد درونی یا همان قاتل بزرگ عزت نفس را بشناسید

اگر یکی به شما این حرفا رو بزنه شما چیکار می کنین :

خاک بر سرت کنم با این حرف زدنت

پاشو تنبل بی خاصیت، تا کی می خوای لم بدی

مثل همیشه گند زدی

مثل ماست وایسادی تماشا کردی، باید جوابشو میدادی بی عرضه

هی بهت میگم زودتر حاضر شو و از خونه بیا بیرون که اینجور مثل احمقا توی ترافیک گیر نکنی

بهت گفتم نیا اینجا، ببین هیچکس آدم حسابت نمی کنه

انقدر بی ارزشی که حتی حاضر نیست یه بار بهت زنگ بزنه و حالتو بپرسه، حالا هی تو خودتو به خاطر اون جر بده

هیچ کاری رو درست نمی تونی انجام بدی

فکر کردی کی هستی، اگه بقیه بفهمن که هیچی نیستی آبروت میره بدبخت

 

هم من و هم شما مطمئنیم که اگر یه نفر با ما اینطوری صحبت کنه، حتما از خجالتش در میایم و عمرا اجازه نمیدیم که هر چی دلش خواست بگه. درسته؟؟

متاسفانه جواب یه نه بزرگه!

یه نفر هست که سالهاست داره به ما این بد و بیراه ها رو میگه و ما هیچ کاری نمی کنیم. با اینکه حرفاش خیلی تلخ و مخربه اما ما همیشه فقط در حال گوش کردن به حرفاش هستیم و اون همچنان بدون اینکه لحظه ای سکوت کنه داره با تمام قدرت به ما میتازه.

این فرد کسی نیست جز منتقد درونی

 

منتقد درونی چیست؟

منتقد درونی همان صدایی است که در درون مان با ما صحبت می کند و معمولا به ما حمله کرده و راجع به کارهایی که انجام می دهیم از ما انتقاد می کند یا نظر می دهد.

البته ما در درون، زیاد با خود صحبت می کنیم و همه آنها مربوط به منتقد درونی نیست اما همانطور که از نامش پیداست کارش انتقاد از ماست و بسیاری از انتقاداتش نیز تخریب کننده است. منتقد درونی و عزت نفس روابطی دو طرفه دارند. یعنی کسانی که عزت نفس پایین دارند منتقد درونی شان بسیار قوی است، صدایی بلند دارد و در بیشتر اوقات همدم آنهاست و کسانی که منتقد درونی شان قوی باشد و دائما بعد از هرکاری که می کنند شروع به حمله و انتقاد کند، عزت نفس پایینی خواهند داشت.

خلاصه پارگراف بالا میشه این جمله :

صدای منتقد درونی در افرادی که عزت نفس پایینی دارند، بلندتر و خطرناک تر است

منتقد درونی به ما چه می گوید؟

مثالی برای شناخت بیشتر منتقد درونی می زنم. به احتمال بسیار زیاد تا حالا شده مرتکب اشتباهی شوید و ناگهان صدایی از درون خودتان به شما حمله کند. معمولا محتوای حملات از این قرار است :

این چه کاری بود کردی؟

آخه چرا حواستو جمع نمی کنی

بازم که گند زدی

چیز تازه ای نیست،همیشه همین کارو می کنی

وقتی نمی تونی چرا انجامش میدی که اینطور خراب بشی

و انتقادهایی مشابه این جملات که بسته به اشتباهی که کرده اید و عادتی که منتقد درونی تان دارد این جملات ممکن است متفاوت باشد، اما مفهوم همه آنها یک چیز است و آن اینکه شما بدرد نخور، دست و پا چلفتی و گیج هستید.

 

یا مثلا زمانی که از طرف کسی که به او علاقه مند هستید، جواب منفی شنیده اید منتقد درونی تان سریع وارد عمل می شود و می گوید :

نکنه انتظار داشتی بهت جواب مثبت بده

خیلی قیافه قشنگی داری یا اینکه بابات پولداره

تا وقتی فلانی مونده چرا باید به تو جواب مثبت بده

حالا اینا به کنار، این چه طرز حرف زدن بود،تو حرف زدن عادی هم بلد نیستی، چه انتظاری داری که از تو خوشش بیاد

در نهایت می خواد اینو بگه ما ارزشمند، دوست داشتنی و جذاب نیستیم.

منتقد درونی چه ویژگی هایی دارد و چگونه عمل می کند؟

به گفته پرفسور ماتیو مک کی روانشناس بالینی مشهور، منتقد درونی از راه های مختلفی به شما حمله می کند و دارای ویژگی های زیادی است که عبارتند از  :

۱-به خاطر اشتباهاتتان شما را سرزنش و ملامت می کند.

۲-شما را با دیگران در همه زمینه ها مقایسه می کند تا نشان دهد که شما آنچنان که باید خوب و توانا نیستید.

۳-معیارهای سخت گیرانه ای برای شما تعیین می کند و به محض اینکه نتوانید طبق آن معیارها عمل کنید شما را به شدت سرزنش خواهد کرد.

۴-تمرکزش بر روی شکست ها و نقاط ضعف شماست و خوب می داند که تا الان کجاها و چطوری ناکام مانده اید اما نقاط قوت شما را فراموش کرده است.

۵-منتقد درونی طوماری از قوانین دارد که هر گاه خلاف قوانین او عمل کنید شما را خطاکار و نادان خطاب می کند.

 

منتقد درونی انتقادات تخریب کننده ای دارد

۶- او به شما بد و بیراه می گوید و به شما ثابت می کند که واقعا اینطور هستید.

۷-به ظاهر فکر دیگران را می خواند و به شما می گوید که در نظر آنان بی مصرف و خسته کننده هستید.

در کل تمام تلاش خود را می کند تا احساس ارزشمندی در ما را از بین ببرد

 

منتقد درونی از کجا آمده و ماهیت آن واقعا چیست؟

قبل از اینکه بگیم منتقد درونی از کجا آمده، بهتره یک نکته بسیار مهم را در مورد آن بدانیم:

صدای منتقد درونی که ما در اینجا از آن یاد می کنیم، یک توهم شنیداری نیست، بلکه هر چه به ما می گوید، به صورت فکری در سرمان تجربه می شود. در واقع هر آنچه که شما در درون خود می گویید یا منتقد به شما می گوید، دقیقا یک فکر است و تاثیر و عملکردی مشابه فکر دارد.اگر منتقد به شما می گوید احمق و بی مصرف هستید، دقیقا مثل این است که شما در ذهن خود به این فکر کنید که من احمق و بی مصرف هستم.

آیا منتقد درونی همان وجدان است؟

عده ای از رواشناسان می گویند منتقد درونی همان وجدان است که سعی می کند با انتقاد ما را از اشتباه کردن و انجام کارهای مضر منصرف کند. اما عده ای دیگر مخالف اند زیرا اعتقاد دارند که وجدان با تحقیر و توهین سعی نمی کند جلوی ما را بگیرد در حالیکه اسلحه اصلی منتقد درون انتقاد مخرب و تحقیر است، پس وجدان همان منتقد درون نیست.

اما دکتر رابرت فایرستون، رواشناس و نویسنده نظر جالبی دارد. او می گوید که :

در وجود ما دو بخش وجود دارد :

خود واقعی

بخش اول درباره ما و رفتارهایمان احساس درک و پذیرش دارد و به ما احترام می گذارد. تمایل دارد که ما رشد کنیم و به اهداف خود دست پیدا کنیم، روابط صمیمی با دیگران داشته باشیم و آنها را دوست بداریم، او در کل نگاهی دوستانه و مهربانانه به ما و دیگران دارد. او همان خود واقعی ما است.

برای درک بیشتر این قسمت مثالی می زنم :

فرض کنید دوستی صمیمی دارید که با او رابطه خیلی خوبی دارید. هر دوی شما دلتان می خواهد یک رابطه عاطفی عالی با یک فرد جنس مخالف داشته باشید. بعد از مدتی متوجه می شوید که او با یک فرد خوش قیافه، مودب، دوست داشتنی و جذاب آشنا شده است. خود واقعی شما به شما می گوید :

پیشنهاد می کنم این مطلب را مشاهده کنید :  قاتل عزت نفس چگونه به ما آسیب می زند؟

برایش خیلی خوشحالم، آرزو می کنم رابطه خوبی داشته باشند و از بودن در کنار هم لذت ببرند. و امیدوارم که خودم نیز بتوانم با فردی که مورد نظرم است، چنین رابطه ای را تجربه کنم.

تعارض بین خود واقعی و منتقد دورن هیچوقت از بین نمی رود

اما بریم سراغ قسمت دوم :

منتقد درونی

او دستاوردهای ما را نادیده می گیرد و کوچک می داند. او باعث  می شود که در مقابل سایرین عیب جو و دفاعی باشیم. بر نگاه واقع بینانه و مثبت ما سایه می اندازد و سبب تشدید افکار ناکارآمد می شود.در موقعیت های استرس زا با تشدید افکار ناکارآمد بر ما کنترل بیشتری پیدا می کند.این بخش رو در رو و علیه خودواقعی ما عمل می کند. این بخش رفتارهای خود مخرب و خودشکن را افزایش می دهد و سبب بدبینی ما به دیگران می شود.در کل نگاهی منتقدانه و غیر دوستانه دارد. او همان منتقد درونی است.

حالا همان مثال بالا در مورد ما و دوست صمیمی مان را با نگاه منتقد درونی بررسی می کنیم :

او به ما می گوید :

ببین بدبخت اون کیو پیدا کرده، کی حاضره با تو باشه، هیچکس از تو خوشش نمیاد و عمرا نمی تونی مثل اون پیدا کنی. ببین چه رابطه خوبی با هم دارن، از اون موقع که با اون آشنا شده دیگه زیادم تو رو تحویل نمی گیره و همه وقتش با اونه.

اما اینجا یک سوال اساسی و بسیار مهم پیش می آید :

منتقد درونی از کجا آمده و چرا ما چنین صدایی در درون خود داریم؟

این سوال را جور دیگری هم می توان مطرح کرد :

چرا خود را سرزنش می کنیم؟

تشکیل این صدا به دوران کودکی ما برمی گردد.در واقع این صدا کاملا ارزش بقایی دارد و به ما در کودکی کمک کرده که زنده بمانیم.

ما برای زنده ماندن ناچار بودیم با آنچه مورد تایید والدین بود،سازگار شویم

نوزادان و کودکان برای بقا و رشد کامل به مراقبت، توجه و محبت والدین یا مراقبان اولیه، نیاز دارند. اما گاهی پیش می آمد که والدین یا مراقبان اولیه ما، این توجه و محبت مورد نظر را به ما نداشتند و یا حتی گاهی از دست ما عصبانی و ناراحت می شدند. ما در کودکی برای دریافت این توجه و رفع نیازهای مان چاره ای نداشتیم جز اینکه تا حد ممکن طوری رفتار کنیم که مورد رضایت آنها باشد.

ما در کودکی ناچار بودیم از صدای منتقد درونی برای زنده ماندن و برطرف شدن نیازهایمان استفاده کنیم

برای اینکه مورد رضایت آنها باشیم و آنها ما را از برآورده کردن نیازهای مان محروم نکنند،به خودمان انتقاد می کردیم، تا مبادا بر خلاف میل آنها عمل کنیم. و حتی اگر اشتباه می کردیم، به شدت خود را سرزنش می کردیم که چرا خلاف میل آنها کاری انجام داده ایم یا آنها را ناراحت کرده ایم.

البته ناگفته نماند این مسئله لزوما تقصیر والدین ما نیست. ذهن ما به صورت خود به خود چنین منتقدی را می سازد. ولی شیوه تربیت و رشد ما بسیار بسیار در نحوه شگل گیری این صدا اهمیت دارد. لازم نیست الان در ذهن مان والدین مان را سرزنش کنیم. چراکه آنها نیز قربانی تربیت غلط بوده اند.

رفتار ما با خودمان، ناشی از رفتار والدین با ماست

البته گاهی هم پیش می آمد که از سوی والدین احساس طرد، غفلت یا حتی خصومت می کردیم.این وقایع حتی اگر تعدادشان کم بوده باشد،تاثیر مهمی روی زندگی ما گذاشته اند.همه ما می توانیم به صورت دقیق و با جزئیات، لحظاتی را به یاد آوریم که یکی از والدین مان کنترلش را از دست داده و با ما بد رفتاری کرده یا از کلام تحقیرآمیز استفاده کرده است.

کودکان یاد می گیرند طبق همان شیوه ای که والدین با آنها رفتار می کنند، با خود رفتار کنند. در واقع مثل والدین شان برای خود، والدی کرده، و به همان شکل خود را تنبیه یا تشویق می کنند.

صدای منتقد درونی، صدای کیست؟

این صدا تا حد زیادی شباهت به صدایی دارد که در کودکی ما را مورد انتقاد قرار داده است. البته نه اینکه قطعا صدای یکی از والدین ما باشد، اما گاهی اوقات حرف هایش دقیقا همان حرف هایی است که والدین یا مراقبان اولیه ما در کودکی به ما زده اند.

منتقد درون یاد می گیرد سرزنش ها و قضاوت های دیگران به ویژه پدر و مادر، افراد مذهبی، معلم ها، دوستان صمیمی، بستگان و افراد قدرتمند و صاحب منصب را پیش بینی کند. او قوانین آنها را درونی می کند تا از ما در برابر طرد شدن و سرزنش شدن توسط آنها محافظت کند.

صدای منتقد درونی و دوران نوجوانی :

در دوران نوجوانی، خیلی تمایل داریم با جامعه هم رنگ شویم و این احساس یکی بودن با جمعی که در آن هستیم در این دوران بسیار برجسته می شود. چون نوجوان باور دارد که باید از طرف هم سالانش پذیرفته شود. در این سن است که منتقد درون صریح تر انتقاد می کند و گاهی نیز با بی رحمی و سرزنش های شدید با ما صحبت می کند.خودکشی در نوجوانان یکی از پیامدهای بسیار منفی تمسخرها، سرزنش ها و قضاوت های مخرب و کوبنده منتقد درون است.

 

در کودکی و نوجوانی به آن نیاز داشتیم، اما الان که بزرگسال شده ایم چرا همچنان این صدا به کار خود ادامه می دهد؟

با توجه به آنچه ما گفتیم به نظر می رسد وقتی به سن بزرگسالی می رسیم دیگر نیازی به منتقد درونی نداریم. اما از آنجا که این صدا در دوران کودکی و نوجوانی ما با تمام قدرت در درون ما وجود داشته و همیشه در حال قضاوت کارها و خود ما بوده است، به مرور زمان به مرجعی برای تشخیص خوب و بد و درست و غلط تبدیل شده و تصمیمات ما را تحت تاثیر قرار می دهد. و حتی بدتر از این، ما او را در جایگاهی می بینیم که تشخیص دهد آیا ما لایق عشق و احساس ارزشمندی هستیم یا خیر.

اما سوالات دیگری این وسط وجود دارد.

اینکه منتقد درون چطور زندگی ما را تحت تاثیر قرار می دهد؟

چرا باید این صدا را مدیریت کنیم؟

چگونه می توان آن را خاموش کرد؟

اگر این صدا خاموش بشه چه فایده هایی خواهد داشت؟

در مقاله بعدی ما می توانید پاسخ دو سوال اول را پیدا کنید. همچنین برای شناخت بیشتر و آگاهی از نوع و شدت حملات منتقد درون می توانید در تستی که در این مقاله قرار داده شده شرکت کنید. برای مطالعه این مقاله روی عبارت زیر کلیک کنید :

چگونه قاتل بزرگ عزت نفس به ما آسیب می زند؟